Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa w „Chłopach”
Zadanie 47 z listy CKE · Władysław Stanisław Reymont, Chłopi · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Obyczaj i tradycja w życiu społeczeństwa. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów „Chłopów” Władysława Stanisława Reymonta. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
W „Chłopach” obyczaj i tradycja porządkują całe życie wiejskiej wspólnoty: wyznaczają rytm pracy, świętowania i relacji między ludźmi. Reymont pokazuje, że tradycja daje mieszkańcom Lipiec oparcie i poczucie tożsamości, ale jednocześnie jest bezwzględna - kto łamie jej zasady, zostaje z gromady wykluczony.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Wesele Boryny z Jagną: swaty z wódką, oczepiny, przyśpiewki, tańce i wspólna uczta całej wsi, w której każdy ma swoje miejsce według majątku i pozycji.
Obyczaj weselny nie jest tylko zabawą, ale publicznym rytuałem, który wpisuje nowe małżeństwo w życie wspólnoty i potwierdza hierarchię gromady.
Argument 2
Wigilia w chacie Borynów: dzielenie się opłatkiem, siano pod obrusem, postne potrawy i wiara, że tej nocy zwierzęta mówią ludzkim głosem.
Tradycja religijna łączy się z ludowymi wierzeniami i jednoczy rodzinę mimo sporów. Obrzęd daje poczucie ciągłości między pokoleniami.
Argument 3
Wieś, oburzona romansem Jagny z wójtem i jej postępowaniem, wyrzuca ją z Lipiec - kobietę wywożą na wozie z gnojem poza granice wsi.
Obyczaj jest też surowym prawem gromady. Wspólnota sama sądzi i karze, a jednostka, która nie mieści się w jej normach, zostaje bezlitośnie odrzucona.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| kulturowy | Oskar Kolberg, „Lud” | Wielotomowy zapis polskich obrzędów, pieśni i zwyczajów ludowych - dokumentacja świata, który Reymont odtworzył w powieści. |
| literacki | Stanisław Wyspiański, „Wesele” | Inny obraz obyczaju weselnego, oglądany oczami inteligencji, dla której wieś jest egzotyką - kontrast z wnętrza i z zewnątrz. |
| biograficzny | Nagroda Nobla dla Reymonta w 1924 roku | Akademia Szwedzka nagrodziła właśnie „Chłopów”, czyli epopeję o tradycji polskiej wsi - świadectwo uniwersalności tego obrazu. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Dlaczego „Chłopi” są podzieleni na tomy odpowiadające porom roku?
- Czy tradycja w Lipcach bardziej łączy, czy dzieli ludzi?
- Jak oceniasz zachowanie wsi wobec Jagny?
- Jakie obyczaje opisane przez Reymonta przetrwały do dziś?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Przedstawienie tradycji wyłącznie jako idylli i pominięcie jej okrutnej strony.
- Wyliczanie obrzędów bez wyjaśnienia, jaką funkcję pełnią we wspólnocie.
- Brak odwołania do kompozycji powieści opartej na cyklu pór roku i świąt.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.