Groteskowy obraz świata w „Ferdydurke”
Zadanie 54 z listy CKE · Witold Gombrowicz, Ferdydurke · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Groteskowy obraz świata. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów „Ferdydurke” Witolda Gombrowicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Gombrowicz przedstawia świat jako groteskę, bo tylko przez przesadę, absurd i deformację może pokazać prawdę o ludziach: wszyscy grają role narzucone przez innych. Śmieszność scen „Ferdydurke” jest pozorna - pod nią kryje się niepokojąca diagnoza, że człowiek nie ma dostępu do siebie poza formą.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Profesor Pimko odwiedza trzydziestoletniego Józia, patrzy na niego jak na ucznia i tym spojrzeniem zamienia go w nastolatka, którego zaprowadza do szkoły dyrektora Piórkowskiego.
Zdarzenie niemożliwe w rzeczywistości jest w powieści dosłowne. Groteska pokazuje mechanizm, który w życiu działa niewidocznie: cudze spojrzenie zmienia to, kim jesteśmy.
Argument 2
Lekcja polskiego: Bladaczka powtarza, że „Słowacki wielkim poetą był” i zachwyca, a Gałkiewicz rozpaczliwie wyznaje, że go nie zachwyca, i nie rozumie, jak może zachwycać, skoro nie zachwyca.
Szkoła okazuje się teatrem absurdu, w którym zachwyt jest obowiązkiem. Groteska obnaża pustkę edukacji opartej na formułkach.
Argument 3
Pojedynek na miny Syfona z Miętusem, zakończony tym, że Miętus siłą „gwałci przez uszy” Syfona, wykrzykując mu do ucha wulgarne słowa.
Spór o ideały zamienia się w wojnę grymasów. Przesada i absurd pokazują, że ludzie walczą nie na idee, lecz na formy, które sobie nawzajem narzucają.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| teoretycznoliteracki | groteska jako kategoria estetyczna | Groteska łączy komizm z grozą i realizm z fantastyką - te cechy można wskazać w każdej z omówionych scen. |
| literacki | Sławomir Mrożek, „Tango” | Też groteska o formie: rodzina Stomilów żyje w chaosie, a Artur próbuje na siłę przywrócić konwencję - dobra para do porównania. |
| artystyczny | malarstwo Hieronima Boscha | Bosch łączy zwyczajne z potwornym i śmieszne z przerażającym - to wizualny odpowiednik groteskowego świata Gombrowicza. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Czym jest groteska i jakie są jej wyróżniki?
- Co znaczą u Gombrowicza słowa „gęba” i „pupa”?
- Czy groteska w „Ferdydurke” służy tylko rozrywce?
- Jak wygląda świat Młodziaków i w czym jest równie groteskowy jak szkoła?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Używanie słowa „groteska” bez definicji i bez wskazania jej cech w konkretnych scenach.
- Opowiadanie fabuły szkolnej bez wyjaśnienia, co za pomocą groteski krytykuje Gombrowicz.
- Pominięcie pojęć formy, gęby i pupy, bez których nie da się zinterpretować powieści.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.