W jakim celu autor nawiązuje w swoim tekście do innego tekstu?
Zadanie 73 z listy CKE · Marek Nowakowski, Górą „Edek” · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
W jakim celu autor nawiązuje w swoim tekście do innego tekstu? Omów zagadnienie na podstawie opowiadania „Górą «Edek»” Marka Nowakowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Nowakowski nawiązuje do „Tanga” Mrożka, by jedną sceną z ulicy postawić diagnozę całej epoki. Imię „Edek” w tytule przywołuje gotowy typ prostaka, który przejmuje władzę, więc codzienna kłótnia o parking staje się dowodem, że przepowiednia Mrożka się spełniła - w nowej rzeczywistości górą jest siła, a nie kultura.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Na zatłoczonej warszawskiej ulicy zwalnia się miejsce parkingowe. Drobny młody mężczyzna w okularach w małym fiacie waha się z parkowaniem, a wtedy rosły mężczyzna w skórzanej kurtce wjeżdża fordem i zajmuje miejsce bez skrupułów.
Sama scena jest banalna, ale nawiązanie nadaje jej wagę. Bez „Tanga” byłaby anegdotą o chamstwie, z nim staje się obrazem starcia inteligencji z siłą.
Argument 2
Inteligent protestuje słowami „Panie, jak tak można?”, ale mężczyzna w skórzanej kurtce nawet nie odpowiada i pewnym krokiem odchodzi w stronę budynku.
Nawiązanie skraca charakterystykę: czytelnik, który zna Edka z „Tanga”, od razu rozpoznaje typ człowieka bez zasad, a w bezradnym inteligencie widzi następcę Artura.
Argument 3
Finał „Tanga”: Edek zabija Artura, przejmuje władzę w domu i tańczy tango z wujem Eugeniuszem. Tytuł opowiadania Nowakowskiego - „Górą «Edek»” - brzmi jak dopisek do tej sceny.
Nawiązanie pozwala pokazać ciągłość: to, co Mrożek przewidział w groteskowej przypowieści, Nowakowski odnajduje w realiach polskiej transformacji. Cudzy tekst staje się miarą rzeczywistości.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| literacki | Sławomir Mrożek, „Tango” | Tekst, do którego nawiązuje opowiadanie - bez znajomości postaci Edka i finału dramatu nie da się wyjaśnić celu nawiązania. |
| teoretycznoliteracki | intertekstualność i rodzaje nawiązań: aluzja, cytat, parafraza, parodia | Nowakowski stosuje aluzję - przywołuje imię bohatera i oczekuje, że czytelnik sam uzupełni sens, co warto nazwać w odpowiedzi. |
| historyczny | polska transformacja ustrojowa lat 90. | Okres, w którym liczyły się przebojowość i pieniądz, a dawny autorytet inteligencji słabł - tło, w którym spełnia się diagnoza Mrożka. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Kim jest Edek w „Tangu” Mrożka?
- Dlaczego imię „Edek” w tytule jest ujęte w cudzysłów?
- Jakie inne przykłady nawiązań między tekstami literackimi znasz?
- Czy postawa bohatera w fiacie jest słabością, czy kulturą?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Odpowiedź tylko na pytanie „do czego” autor nawiązuje, bez wyjaśnienia, w jakim celu to robi.
- Streszczenie „Tanga” zamiast analizy samego opowiadania Nowakowskiego.
- Pominięcie kontekstu czasu, w którym rozgrywa się scena, czyli przemian po 1989 roku.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.