Znaczenie tytułu dla sensu utworu
Zadanie 48 z listy CKE · Stefan Żeromski, Przedwiośnie · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Jakie znaczenie ma tytuł dla odczytania sensu utworu? Omów zagadnienie na podstawie „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Tytuł nazywa stan pośredni: przedwiośnie to nie zima i jeszcze nie wiosna, tylko roztopy, błoto i niepewność. Taka jest w powieści i odzyskana Polska, i sam Cezary - obietnica już złożona, ale niczym nie zabezpieczona.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Część pierwsza - przekroczenie granicy i pierwszy widok kraju: rozmokła droga i uboga wieś zamiast zapowiadanych szklanych domów.
Niepodległość jest faktem, ale państwo nie ma jeszcze kształtu. Tytuł nazywa dokładnie ten moment: coś się zaczęło i nic nie jest przesądzone.
Argument 2
Część druga - sielanka w Nawłoci i wyprawa Cezarego do pobliskiego Chłodka, gdzie mieszkają wyrobnicy.
Przedwiośnie to także pozór wiosny. Z jednej strony dworu wszystko kwitnie, z drugiej nic się nie zmieniło - dobrobyt jest tu miejscowy, nie powszechny.
Argument 3
Finał - dwudziestoletni Cezary, bez zawodu i bez przyjętego programu, idzie na czele robotniczego pochodu w stronę Belwederu.
Bohater również jest na przedwiośniu: ukształtowany w połowie, zdolny do czynu, ale nie do wyboru. Tytuł spina biografię z historią państwa.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| historyczny | pierwsze lata II Rzeczypospolitej - wojna 1920, inflacja, spory o reformy | Tłumaczy, dlaczego państwo z 1924 roku wygląda jak pora przejściowa, a nie jak spełnienie. |
| kulturowy | symbolika pór roku | Pozwala odczytać przedwiośnie jako czas zapowiedzi, w którym wszystko jeszcze może się cofnąć. |
| literacki | Stefan Żeromski, „Ludzie bezdomni” | Inne zakończenie bez rozstrzygnięcia: bohater staje przed wyborem, a autor nie podpowiada odpowiedzi. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Dlaczego powieść nie nosi tytułu „Wiosna”?
- Do czego odnosi się tytuł - do Polski, do bohatera, czy do obu naraz?
- Jak tytuł współgra z zakończeniem utworu?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Poprzestanie na dosłownym znaczeniu pory roku, bez przełożenia jej na sytuację kraju i bohatera.
- Mówienie o tytule w oderwaniu od finału, który jest jego najmocniejszym uzasadnieniem.
- Traktowanie tytułu jako zapowiedzi optymistycznej - przedwiośnie bywa też przymrozkiem.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.