Sen o Polsce czy sąd nad Polską
Zadanie 44 z listy CKE · Stanisław Wyspiański, Wesele · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Sen o Polsce czy sąd nad Polską? Omów zagadnienie na podstawie „Wesela” Stanisława Wyspiańskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Wesele jest jednym i drugim, ale sen służy tu sądowi. Nocne zjawy pozwalają wypowiedzieć to, czego nikt nie mówi przy stole, a finał nie zostawia złudzeń: wyrokiem jest chocholi taniec.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Akt II - zjawy przychodzą do kolejnych gości: Stańczyk do Dziennikarza, Rycerz do Poety, Hetman do Pana Młodego, Upiór do Dziada.
Każda rozmowa jest marzeniem i zarzutem naraz. Bohater dostaje obraz Polski, jakiego pragnie, i natychmiast rachunek z tego, czym jest naprawdę.
Argument 2
Akt II - Wernyhora stawia warunki: złoty róg, sznur, wici, wyznaczona godzina.
Sen zostaje sprawdzony zadaniem. To moment, w którym dramat przestaje być wizją, a staje się próbą - i dlatego jego wynik ma moc wyroku, a nie fantazji.
Argument 3
Akt III - czekanie do świtu, wiadomość o zgubionym rogu, chocholi taniec i słowa Chochoła o złotym rogu.
Sąd zapada w formie obrazu, nie mowy oskarżycielskiej. Nikt nie wygłasza morału: wystarczy pokazać wspólnotę krążącą w kółko przy muzyce słomianej kukły.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| literacki | Adam Mickiewicz, „Dziady” | Wzór dramatu, w którym zaświaty wchodzą na scenę; u Wyspiańskiego jednak nie przynoszą pociechy. |
| historyczny | marazm narodowy po klęsce powstania styczniowego | Wyjaśnia, nad czym dokładnie toczy się sąd i dlaczego nikt nie sięga po broń. |
| malarski | Jan Matejko, „Stańczyk” | Obraz zamyślonego błazna, do którego dramat odsyła wprost - gotowa ikona narodowej troski. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Czy akt II jest snem, czy realnym spotkaniem ze zjawami?
- Dlaczego dramat kończy się obrazem, a nie wypowiedzią postaci?
- Kto w Weselu zostaje osądzony najsurowiej?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Wybieranie tylko jednej odpowiedzi, mimo że polecenie stawia alternatywę do rozważenia.
- Opowiadanie kolejnych spotkań ze zjawami zamiast wskazania, co z nich wynika dla oceny Polski.
- Pomijanie finału, w którym zapada rozstrzygnięcie całego dramatu.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.