Piramida wieku - typy, wyże i niże demograficzne, jak opisać

Piramida wieku i płci to wykres, na którym słupki pokazują liczbę (lub odsetek) mężczyzn i kobiet w kolejnych grupach wieku - zwykle mężczyźni po lewej, kobiety po prawej, a najmłodsi na dole. Z kształtu piramidy odczytasz trzy rzeczy: czy społeczeństwo jest młode czy starzejące się, gdzie były wyże i niże demograficzne oraz jak wygląda struktura płci w starszym wieku. Na maturze opis piramidy zawsze kończy się przyczyną i skutkiem, a nie samym kształtem.

Trzy typy piramid

Rozpoznając typ, porównuj podstawę ze środkiem piramidy. Jeśli najmłodsze roczniki są mniej liczne niż dwudziesto- i trzydziestolatkowie, piramida jest regresywna, nawet gdy na pierwszy rzut oka „przypomina choinkę”.

Wyże i niże, czyli wybrzuszenia i wcięcia

Nieregularności na piramidzie to ślady historii. Wybrzuszenie oznacza liczny rocznik (wyż demograficzny), wcięcie - nieliczny (niż demograficzny). Wyż ma też swoje „echo”: gdy liczne roczniki dorastają i zakładają rodziny, po około 25-30 latach rodzi się kolejny wyż.

Na piramidzie Polski widać to wyraźnie:

• wyż powojenny - roczniki urodzone w latach 50. XX wieku,
• wyż echa - roczniki z przełomu lat 70. i 80., dzieci pokolenia powojennego wyżu,
• niż - roczniki z przełomu XX i XXI wieku, najwęższa część podstawy na początku lat 2000.

Wcięcia u najstarszych mężczyzn bywają też śladem strat wojennych - w zadaniu z piramidą sprzed kilkudziesięciu lat to częsta odpowiedź na pytanie o przyczynę asymetrii.

Struktura płci: kogo jest więcej i gdzie

• Wśród noworodków przeważają chłopcy - rodzi się ich około 105-106 na 100 dziewczynek.
• W starszym wieku przewaga kobiet szybko rośnie, bo kobiety żyją przeciętnie dłużej. Prawa strona piramidy jest w górnej części wyraźnie szersza niż lewa.

Liczbowo strukturę płci opisuje współczynnik feminizacji, czyli liczba kobiet na 100 mężczyzn - wzór i przykład obliczenia są w poradniku o obliczeniach demograficznych.

Ekonomiczne grupy wieku

Piramidę często dzieli się na trzy grupy:

Rosnący udział grupy poprodukcyjnej przy kurczącej się przedprodukcyjnej to starzenie się społeczeństwa. Według progu stosowanego przez ONZ społeczeństwo uznaje się za stare demograficznie, gdy osoby w wieku 65+ stanowią ponad 7% ludności - Polska przekroczyła ten próg dawno.

Jak opisać piramidę w odpowiedzi

Schemat, który daje komplet informacji w trzech zdaniach:

1. Typ i cecha kształtu - „Piramida jest regresywna: najmłodsze grupy wieku są mniej liczne niż grupy w wieku 30-44 lat.”
2. Przyczyna - „Wynika to z niskiego współczynnika dzietności i wydłużania się przeciętnego trwania życia.”
3. Skutek - „W przyszłości wzrośnie obciążenie osób w wieku produkcyjnym kosztami emerytur i opieki zdrowotnej.”

Polecenie „uzasadnij” wymaga odwołania do konkretnych grup wieku z wykresu - samo „społeczeństwo się starzeje” nie wystarczy.

Najczęstsze pytania (FAQ)

Dane do piramidy często pojawiają się obok wykresów przyrostu naturalnego - jak je liczyć i interpretować, pokazuje poradnik o obliczeniach demograficznych. Gdy dane o ludności są przedstawione na mapie, przydaje się tekst o kartogramie i kartodiagramie.

Źródło: definicje ekonomicznych grup wieku według Głównego Urzędu Statystycznego.