Człowiek wobec przeznaczenia
Zadanie 9 z listy CKE · Sofokles, Antygona · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Człowiek wobec przeznaczenia. Omów zagadnienie na podstawie „Antygony” Sofoklesa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Bohaterowie „Antygony” są uwikłani w przeznaczenie, któremu nie potrafią się wymknąć, ale nie są bezwolni. Antygona świadomie wybiera czyn, który prowadzi ją do śmierci, a Kreon sam swoimi decyzjami ściąga na siebie katastrofę - fatum działa przez ludzkie wybory.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Prolog: Antygona przypomina Ismenie nieszczęścia rodu - los Edypa i Jokasty oraz wzajemne zabójstwo braci pod murami Teb.
Bohaterka zna klątwę ciążącą nad Labdakidami i mimo to podejmuje decyzję. Przeznaczenie zakreśla tło, ale wybór należy do niej.
Argument 2
Pieśni chóru: o człowieku, który jest najpotężniejszy z istot, ale nie ucieknie przed śmiercią, oraz o klątwie przechodzącej w rodzie z pokolenia na pokolenie.
Chór pokazuje ludzką wielkość i jednocześnie jej granicę. Człowiek panuje nad światem, ale nie nad własnym losem.
Argument 3
Finał: Kreon zmienia zdanie po słowach Tejrezjasza, ale najpierw grzebie Polinejkesa i do grobowca dociera za późno. Antygona już się powiesiła, Hajmon rzuca się z mieczem na ojca, po czym przebija się nim sam, a Eurydyka na wieść o śmierci syna odbiera sobie życie.
To ironia tragiczna: decyzja, która miała ratować, przychodzi po czasie. Kreon zostaje sam i nazywa siebie sprawcą nieszczęścia.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| literacki | Sofokles, „Król Edyp” | Ojciec Antygony próbuje uniknąć przepowiedni i właśnie przez to ją wypełnia - wyjaśnia źródło klątwy nad rodem Labdakidów. |
| teoretycznoliteracki | tragizm i ironia tragiczna w tragedii antycznej | Bohater tragiczny staje przed wyborem, w którym każda decyzja prowadzi do klęski - to definicja, która opisuje położenie Antygony. |
| literacki | William Szekspir, „Makbet” | Przepowiednia czarownic też działa przez wybory bohatera - dobre porównanie, kto naprawdę decyduje o losie. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Czym jest fatum w tragedii greckiej?
- Czy Antygona mogła uniknąć śmierci?
- Na czym polega tragizm Kreona?
- Jaką funkcję pełni chór w tej tragedii?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Twierdzenie, że bohaterowie nie mają żadnego wyboru, co odbiera tragedii sens.
- Brak odwołania do rodu Labdakidów i historii Edypa, która tłumaczy klątwę.
- Skupienie wyłącznie na Antygonie i pominięcie losu Kreona, który też jest postacią tragiczną.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.