Miasto - przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi
Zadanie 34 z listy CKE · Bolesław Prus, Lalka · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Miasto — przestrzeń przyjazna czy wroga człowiekowi? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Warszawa jest w „Lalce” dla jednych maszyną awansu, a dla innych miejscem, w którym można zniknąć bez śladu. O tym, którą twarz miasto pokaże, decyduje nie ono samo, lecz majątek i pozycja tego, kto po nim chodzi.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Wyprawa Wokulskiego na Powiśle: rozmokłe doły, rudery, ludzie bez pracy, i jego myśl o uporządkowaniu dzielnicy oraz daniu jej mieszkańcom zajęcia.
To samo miasto, które jemu dało fortunę, tutaj produkuje nędzę. Wrogość miasta okazuje się kwestią adresu, nie natury.
Argument 2
Dziewczyna znad Wisły, którą Wokulski zabiera z ulicy, daje jej pracę i pomaga ułożyć życie dopiero poza Warszawą, w Zasławku.
Ratunek przychodzi w mieście, ale prowadzi na wieś. Dla najsłabszych Warszawa nie ma miejsca, w którym dałoby się zacząć od nowa.
Argument 3
Sklep na Krakowskim Przedmieściu, spółka do handlu z Rosją i cała droga Wokulskiego od posady subiekta do majątku.
Miasto jest zarazem jedyną przestrzenią, w której taki awans jest w ogóle możliwy. Bez niego historia Wokulskiego nie mogłaby się wydarzyć.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| społeczny | Warszawa drugiej połowy XIX wieku: przeludnienie, bezrobocie, kontrast dzielnic | Powieść opisuje konkretne miasto z konkretnymi problemami, a nie miasto w ogóle. |
| biograficzny | Bolesław Prus i jego „Kroniki tygodniowe” | Autor opisywał Warszawę zawodowo, więc obrazy z powieści wyrastają z dziennikarskiej obserwacji. |
| kulturowy | motyw wielkiego miasta w powieści XIX wieku | Paryż jest w utworze miarą, przy której Warszawa wypada jak miasto niedokończone. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Czym Paryż w oczach Wokulskiego różni się od Warszawy?
- Kto w powieści na życiu w mieście korzysta, a kto traci?
- Jaką funkcję pełni w utworze opis Powiśla?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Wybór jednej odpowiedzi i przemilczenie scen, które jej przeczą.
- Zamiana opisu miasta na streszczenie wątku miłosnego.
- Traktowanie Paryża jako egzotycznego tła zamiast punktu odniesienia dla oceny Warszawy.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.