Czym dla człowieka mogą być wspomnienia
Zadanie 35 z listy CKE · Bolesław Prus, Lalka · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Czym dla człowieka mogą być wspomnienia? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Wspomnienie jest w „Lalce” schronieniem i pułapką zarazem. Rzeckiemu daje tożsamość i miarę wartości ludzi, ale każe oceniać teraźniejszość według porządku, który już nie istnieje.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Pamiętnik starego subiekta: ojciec i jego kult Napoleona, węgierska kampania 1848 roku, przyjaźń z Katzem, sklep Minclów i jego zwyczaje.
Pamięć organizuje Rzeckiemu całe życie i dostarcza kryteriów oceny. Bez niej nie miałby ani poglądów, ani przywiązań.
Argument 2
Tęsknota Rzeckiego za dawnymi subiektami i dawnym porządkiem sklepu, wyostrzona po przejściu interesu w ręce Szlangbauma.
Kiedy świat się zmienia, człowiek pamięci zostaje sam. Wspomnienie chroni tożsamość i jednocześnie odcina od tego, co dzieje się teraz.
Argument 3
Zasławek, modrzew prezesowej Zasławskiej i pamięć o jej dawnym uczuciu do stryja Wokulskiego.
Wspomnienie potrafi też łączyć ludzi: wspólna pamięć o zmarłym jest podstawą sympatii prezesowej do Wokulskiego. Nie każde jest ciężarem.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| literacki | Adam Mickiewicz, „Pan Tadeusz” | Inne użycie pamięci: wspomnienie jako budulec wspólnoty, a nie prywatna ucieczka jednostki. |
| historyczny | legenda napoleońska i Wiosna Ludów w polskiej pamięci | Tłumaczy, dlaczego Rzecki wiąże nadzieje właśnie z Napoleonidami, a nie z polityką swoich czasów. |
| egzystencjalny | pamięć jako źródło tożsamości | Pozwala postawić pytanie, kim byłby Rzecki, gdyby odjąć mu jego wspomnienia. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Po co Prus oddaje część narracji Rzeckiemu?
- Czy wspomnienia pomagają Rzeckiemu żyć, czy raczej mu to utrudniają?
- Jaką rolę pełni w powieści zasławski modrzew?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Omawianie wyłącznie pamiętnika Rzeckiego, bez drugiego przykładu z powieści.
- Traktowanie pamiętnika jako głosu autora - to osobny narrator o ograniczonej wiedzy.
- Ogólne rozważania o pamięci bez zakotwiczenia w konkretnych scenach lektury.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.