Rola autorytetu w życiu człowieka
Zadanie 52 z listy CKE · Stefan Żeromski, Przedwiośnie · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Rola autorytetu w życiu człowieka. Omów zagadnienie na podstawie „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Każdy autorytet w powieści coś Cezaremu daje i w czymś go zawodzi: ojciec wyznacza kierunek za cenę kłamstwa, Gajowiec daje program bez tempa, Lulek tempo bez skrupułów. Bohater dojrzewa w chwili, gdy przestaje przyjmować cudze odpowiedzi w całości.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Seweryn Baryka i opowieść o szklanych domach, powtarzana w drodze do Polski.
Autorytet ojca działa jeszcze po jego śmierci, bo to on wyznaczył cel podróży. Fundament jest jednak zmyślony, więc zaufanie pęka przy pierwszej napotkanej wsi.
Argument 2
Szymon Gajowiec, dawny znajomy matki, jako opiekun Cezarego w Warszawie i jego rozmowy o reformach.
Ten autorytet mówi prawdę i pracuje, więc bohater go słucha i przyjmuje posadę. Nie umie jednak przyjąć cierpliwości, której Gajowiec wymaga.
Argument 3
Antoni Lulek i wprowadzenie Cezarego w środowisko komunistów.
Trzeci wzorzec kusi radykalizmem. Cezary bierze od niego zarzuty wobec państwa, lecz odrzuca wnioski - autorytet można więc przyjąć częściowo.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| społeczny | pojęcie autorytetu i mistrza w życiu młodego człowieka | Pozwala rozróżnić autorytet oparty na wiedzy od autorytetu opartego na sile perswazji. |
| literacki | Bolesław Prus, „Lalka” | Wokulski także szuka wzoru u starszych i także żadnego nie przyjmuje bez zastrzeżeń. |
| historyczny | pozycja Józefa Piłsudskiego w pierwszych latach niepodległości | Tłumaczy, dlaczego pochód z finału idzie właśnie pod Belweder, a nie pod inny gmach. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Który z autorytetów wpłynął na Cezarego najsilniej?
- Czy ojciec, który opowiada o szklanych domach, jest w powieści oceniony surowo?
- Dlaczego Cezary nie zostaje uczniem Gajowca ani Lulka?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Wyliczanie postaci bez odpowiedzi na pytanie o rolę, jaką odgrywają w życiu bohatera.
- Pominięcie ojca, choć to on uruchamia całą drogę Cezarego.
- Przedstawianie Gajowca jako postaci wyłącznie pozytywnej lub wyłącznie bezradnej.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.