Młodość jako czas kształtowania tożsamości
Zadanie 51 z listy CKE · Stefan Żeromski, Przedwiośnie · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Młodość jako czas kształtowania własnej tożsamości. Omów zagadnienie na podstawie „Przedwiośnia” Stefana Żeromskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Cezary nie dziedziczy tożsamości, tylko składa ją z doświadczeń, które go zaskakują. Polskość dostaje najpierw jako opowieść rodziców, a potem musi ją sprawdzić sam - każda kolejna wspólnota okazuje się dla niego jedynie przymiarką.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Dzieciństwo w Baku: rosyjska szkoła, dom polski tylko z języka i pamiątek, matka mówiąca o kraju, którego chłopiec nie widział.
Na starcie narodowa tożsamość jest pustym słowem. Żeromski pokazuje ją jako zadanie do wykonania, nie jako fakt urodzenia.
Argument 2
Śmierć ojca w drodze do Polski i samotne przekroczenie granicy.
Bohater traci przewodnika dokładnie w chwili, gdy wchodzi w nową rolę. Dojrzewanie zaczyna się tu od tego, że nie ma kogo zapytać.
Argument 3
Nawłoć - Cezary uczy się obyczaju dworu, romansu i próżnowania, a potem idzie zobaczyć Chłodek.
Kolejna przymiarka i kolejne odrzucenie. Tożsamość powstaje tu przez to, czym bohater odmawia zostać, a nie przez to, co wybiera.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| literacki | Witold Gombrowicz, „Ferdydurke” | Młodość jako forma narzucana z zewnątrz - dobre tło dla kolejnych ról przymierzanych przez Cezarego. |
| filozoficzny | pojęcie inicjacji i dojrzewania | Porządkuje etapy drogi bohatera: rewolucja, wojna, dwór, miasto. |
| egzystencjalny | doświadczenie wykorzenienia | Tłumaczy, dlaczego Cezary nigdzie nie zostaje na dłużej i wszędzie jest przybyszem. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- W którym momencie Cezary staje się dorosły?
- Co daje bohaterowi pobyt w Nawłoci, a czego mu odmawia?
- Czy Cezary jest w finale gotowy do samodzielnego wyboru?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Opowiadanie kolejnych losów bohatera zamiast pokazania, co każdy etap dokłada do jego tożsamości.
- Utożsamianie dojrzewania z wiekiem, bez odniesienia do doświadczeń, które je wymuszają.
- Pominięcie Baku, czyli okresu, w którym polskość jest dla Cezarego czymś obcym.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.