Wady ludzkie w krzywym zwierciadle satyry Krasickiego
Zadanie 18 z listy CKE · Ignacy Krasicki, Satyry Krasickiego · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Wady ludzkie w krzywym zwierciadle satyry. Omów zagadnienie na podstawie wybranej satyry Ignacego Krasickiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Krasicki pokazuje ludzkie wady w krzywym zwierciadle, czyli w przesadzie i ironii, bo ośmieszenie działa skuteczniej niż moralizowanie. Satyra bawi, ale jej celem jest poprawa obyczajów - zgodnie z oświeceniowym przekonaniem, że człowieka można wychować, pokazując mu jego śmieszność.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
„Żona modna”: Piotr żeni się dla posagu i majątku, a żona od razu żąda przebudowy dworu na modłę francuską - altanek, salonu, gabinetu - oraz kosztownych strojów i karety, aż mąż popada w długi.
Krasicki ośmiesza dwie wady naraz: chciwość męża, który żeni się dla pieniędzy, i bezmyślne naśladowanie mody. Kara Piotra jest logiczna i przez to zabawna.
Argument 2
„Pijaństwo”: szlachcic skacowany po imieninach żony opowiada, jak „leczył” ból głowy kolejnymi kieliszkami i jak uczta skończyła się bijatyką. Tłumaczy się obyczajem („Jakże nie poczęstować, gdy kto w dom przychodzi?”) i sam przeklina pijaństwo, a rozmówca wygłasza pochwałę trzeźwości. Na koniec bohater żegna się i oznajmia: „Napiję się wódki”.
Satyra pokazuje mechanizm nałogu i usprawiedliwiania się, a ironia zakończenia jest bezlitosna: słowa o szkodliwości pijaństwa niczego nie zmieniają, skoro bohater zaraz po nich idzie pić, i to bez niczyjej namowy. Dialogowa forma pozwala, by wada ośmieszyła się sama, bez komentarza autora.
Argument 3
„Do króla”: poeta pozornie wytyka Stanisławowi Augustowi wady - że jest Polakiem, za młody, uczony i hojny - a w rzeczywistości ośmiesza szlachtę, która stawia mu te zarzuty.
Ironia sprawia, że krzywe zwierciadło odbija nie króla, lecz jego krytyków. Satyra Krasickiego ma zatem także wymiar polityczny.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| historyczny | „Monitor” i program reform czasów stanisławowskich | Czasopismo oświeceniowe też ośmieszało sarmackie obyczaje i cudzoziemszczyznę - satyry Krasickiego są częścią tej samej akcji wychowawczej. |
| literacki | Molier, „Skąpiec” | Komedia charakterów ośmiesza jedną wadę doprowadzoną do absurdu - to samo narzędzie przesady, tylko w dramacie. |
| literacki | Ignacy Krasicki, „Bajki” | W bajkach ten sam autor pokazuje ludzkie wady w alegoriach zwierzęcych - porównanie dwóch form tej samej dydaktyki. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Na czym polega satyra jako gatunek?
- Czym jest ironia i jak działa w satyrze „Do króla”?
- Czy wady ośmieszane przez Krasickiego są dziś aktualne?
- Dlaczego oświeceniowi pisarze tak chętnie sięgali po satyrę?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Omówienie satyry bez nazwania środków, które tworzą krzywe zwierciadło: przesady, ironii i dialogu.
- Mylenie satyr z bajkami Krasickiego, choć to różne gatunki o innej budowie.
- Streszczenie utworu bez wskazania, jakie wady i jaki cel wychowawczy stoją za ośmieszeniem.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.