Rola majątku i pochodzenia w relacjach międzyludzkich
Zadanie 32 z listy CKE · Bolesław Prus, Lalka · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Jaką rolę w relacjach międzyludzkich odgrywają majątek i pochodzenie? Omów zagadnienie na podstawie „Lalki” Bolesława Prusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Majątek otwiera w „Lalce” drzwi, ale pochodzenia nie kupuje. Arystokracja bierze pieniądze Wokulskiego i zostawia go w roli dostawcy, a ludzie bez kapitału i bez nazwiska są w sporze z resztą świata po prostu bezbronni.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Kupno kamienicy Łęckich na licytacji i procent wypłacany Tomaszowi Łęckiemu, dzięki któremu rodzina utrzymuje pozory dostatku.
Zubożała arystokracja żyje z pieniędzy kupca i zachowuje wobec niego poczucie wyższości. Majątek zmienia układ sił, lecz nie rusza hierarchii.
Argument 2
Zakład o klacz barona Krzeszowskiego i pojedynek, do którego doprowadza jego obraźliwe zachowanie wobec Wokulskiego.
Szacunek arystokraty Wokulski zdobywa dopiero czynem na jej własnych warunkach, nie przelewem. To miara tego, jak mało znaczą tu same pieniądze.
Argument 3
Helena Stawska oskarżona przez panią Krzeszowską o kradzież lalki jej zmarłej córki i proces, który pomagają jej wygrać Wokulski i Rzecki.
Uczciwość bez majątku nie broni się sama. Człowiek bez pozycji potrzebuje cudzego wstawiennictwa nawet w sprawie oczywistej.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| społeczny | rozpad struktury stanowej w drugiej połowie XIX wieku | Tłumaczy, dlaczego kupiec z kapitałem i hrabia bez gotówki spotykają się w jednym salonie. |
| historyczny | położenie arystokracji i mieszczaństwa po powstaniu styczniowym | Wyjaśnia zarówno źródło majątku Wokulskiego, jak i kłopoty finansowe Łęckich. |
| literacki | Honoré de Balzac, „Ojciec Goriot” | Ten sam mechanizm: pieniądz zostaje wpuszczony do wyższego świata i równocześnie jest w nim pogardzany. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Czy pieniądze dają Wokulskiemu równość z Łęckimi?
- Dlaczego majątek Szlangbauma nie otwiera mu drzwi do tych samych salonów?
- Jak bohaterowie z towarzystwa Łęckich oceniają pracę zarobkową?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Sprowadzenie tematu do podziału na złą arystokrację i dobrych kupców.
- Mylenie majątku z pochodzeniem - w powieści to dwa osobne kapitały.
- Pominięcie postaci, którym brak pieniędzy realnie szkodzi, jak Stawska czy Węgiełek.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.