Świat ducha a świat rozumu w „Romantyczności”
Zadanie 19 z listy CKE · Adam Mickiewicz, Romantyczność i ballady · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Świat ducha a świat rozumu. Omów zagadnienie na podstawie „Romantyczności”. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
„Romantyczność” jest manifestem nowej epoki: Mickiewicz przeciwstawia rozum, który ufa tylko temu, co da się zmierzyć, uczuciu i wierze, które pozwalają dostrzec rzeczywistość niedostępną zmysłom. Poeta staje po stronie świata ducha, choć nie odrzuca rozumu całkowicie, tylko odbiera mu prawo do jedynej prawdy.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Karusia w biały dzień rozmawia ze zmarłym ukochanym Jasieńkiem, którego nikt poza nią nie widzi, a zebrany lud jej wierzy i modli się za duszę zmarłego.
Świat ducha jest dostępny dla tych, którzy czują. Prosty lud nie potrzebuje dowodów, bo rozumie cierpienie dziewczyny sercem.
Argument 2
Starzec woła do ludu, by ufał jego „oku i szkiełku”, a w dziewczynie widzi tylko wariatkę, której słowa są brednią.
Starzec uosabia oświeceniowy racjonalizm. Jego wiedza jest prawdziwa, ale ślepa na to, czego nie da się zmierzyć, czyli na uczucia i duchowość.
Argument 3
Puenta narratora: „Czucie i wiara silniej mówi do mnie / Niż mędrca szkiełko i oko”, a zaraz potem wezwanie „Miej serce i patrzaj w serce”.
Narrator rozstrzyga spór na korzyść świata ducha. Prawdy żywe zna tylko ten, kto patrzy sercem, a martwe prawdy rozumu nie wystarczą do opisu człowieka.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| historyczny | spór klasyków z romantykami i postać Jana Śniadeckiego | Wileński astronom Jan Śniadecki krytykował romantyków jako szerzycieli zabobonu - Starzec bywa odczytywany jako jego karykatura. |
| filozoficzny | racjonalizm Kartezjusza a romantyczny irracjonalizm | Kartezjusz uznał rozum za źródło pewnej wiedzy, a romantycy odpowiedzieli, że najważniejsze prawdy poznaje się intuicją i uczuciem. |
| literacki | Adam Mickiewicz, „Dziady” część II | Obrzęd przywoływania duchów pokazuje świat ducha w działaniu - zmarli mają realny wpływ na życie wspólnoty, tak jak Jasieńko na Karusię. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Dlaczego „Romantyczność” uznaje się za manifest polskiego romantyzmu?
- Czy Mickiewicz całkowicie odrzuca rozum?
- Jaką rolę w balladzie odgrywa lud?
- Co oznaczają „prawdy żywe” i „prawdy martwe”?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Twierdzenie, że Mickiewicz potępia naukę jako taką - odbiera jej monopol na prawdę, a nie wartość.
- Wyjście poza podstawę zadania i omawianie innych ballad zamiast „Romantyczności”.
- Brak cytatu o „czuciu i wierze”, który jest kluczem do interpretacji utworu.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.