Postawy społeczeństwa polskiego wobec zaborcy
Zadanie 23 z listy CKE · Adam Mickiewicz, Dziady cz. III · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Postawy społeczeństwa polskiego wobec zaborcy. Omów zagadnienie na podstawie III części „Dziadów” Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Mickiewicz dzieli społeczeństwo nie na Polaków i Rosjan, lecz na tych, którzy zachowali wewnętrzny ogień, i tych, którzy przystosowali się do niewoli - a granica ta przebiega wewnątrz samego narodu.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Scena VII - Salon Warszawski: przy drzwiach młodzież mówiąca po polsku o sprawach narodowych, przy stoliku towarzystwo rozmawiające po francusku o balach.
Przestrzeń sceny jest wykresem podziału. Obojętność elity nie jest tu zdradą jawną, lecz codzienną, salonową i przez to trudniejszą do nazwania.
Argument 2
Scena VII - słowa Wysockiego o narodzie podobnym do lawy, zimnej i plugawej z wierzchu, z niewygasłym ogniem w środku.
To najzwięźlejsza diagnoza w utworze: zewnętrzna uległość nie musi oznaczać śmierci narodu, ale wymaga zejścia w głąb, czyli sięgnięcia poza elity.
Argument 3
Scena VIII - bal u Senatora, postawy Doktora i Bajkowa wobec Pani Rollison.
Kolaboracja ma tu konkretne twarze i konkretne korzyści. Mickiewicz pokazuje, że służba zaborcy bywa po prostu opłacalna.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| historyczny | Królestwo Polskie pod nadzorem Nowosilcowa | Wyjaśnia, dlaczego lojalność wobec cara była w salonach oczywistością. |
| literacki | Stanisław Wyspiański, „Wesele” | Ten sam problem sześćdziesiąt lat później: inteligencja mówi o czynie, ale nie umie go podjąć. |
| społeczny | pojęcie konformizmu | Pozwala nazwać postawę gości salonu bez moralizowania. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Dlaczego rozmowa przy stoliku toczy się po francusku?
- Jak rozumiesz metaforę narodu jako lawy?
- Czy w utworze pojawia się Rosjanin przedstawiony pozytywnie?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Sprowadzanie sceny do prostego podziału na dobrych i złych Polaków bez wskazania, co ten podział tworzy.
- Pomijanie Ustępu i wiersza Do przyjaciół Moskali, który komplikuje obraz Rosjan.
- Cytowanie metafory lawy bez wyjaśnienia, co znaczy zstąpienie do głębi.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.