Problematyka winy i kary w mitologii
Zadanie 5 z listy CKE · Jan Parandowski, Mitologia · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Problematyka winy i kary. Omów zagadnienie na podstawie „Mitologii” Jana Parandowskiego (cz. I Grecja). W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
W mitach greckich najcięższą winą jest pycha - przekonanie człowieka, że może zrównać się z bogami albo ich oszukać. Kary bogów są surowe i często wieczne, bo mają strzec granicy między światem ludzi i bogów.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Tantal, by wystawić na próbę wszechwiedzę bogów, podaje im na uczcie ciało własnego syna Pelopsa; za karę cierpi w Tartarze wieczny głód i pragnienie.
Wina łączy pychę ze zbrodnią, a kara dokładnie jej odpowiada: ten, kto chciał przechytrzyć bogów przy stole, nigdy już nie zaspokoi głodu. Stąd „męki Tantala”.
Argument 2
Niobe chełpi się liczbą dzieci i wywyższa się nad Leto, matkę Apollina i Artemidy, którzy w odwecie zabijają jej potomstwo; Niobe zamienia się w płaczącą skałę.
Pycha matki zostaje ukarana stratą tego, czym się szczyciła. Kara uderza też w niewinne dzieci - mit pokazuje bezwzględność boskiej sprawiedliwości.
Argument 3
Syzyf, który przechytrzył bogów i śmierć, musi w podziemiu bez końca wtaczać pod górę głaz staczający się tuż przed szczytem.
Kara wieczna i bezcelowa jest odpowiedzią na próbę uniknięcia śmierci. „Syzyfowa praca” stała się symbolem daremnego wysiłku.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| literacki | Fiodor Dostojewski, „Zbrodnia i kara” | Raskolnikow, jak bohaterowie mitów, uważa, że może przekroczyć granicę wyznaczoną innym - i ponosi karę przede wszystkim we własnym sumieniu. |
| filozoficzny | Albert Camus, „Mit Syzyfa” | Camus odwraca sens kary: Syzyf świadomy swojego losu jest wolny, a jego bunt nadaje sens daremnej pracy. |
| kulturowy | frazeologia mitologiczna: męki Tantala, syzyfowa praca | Pokazuje, że mityczne kary weszły do języka jako nazwy ludzkich doświadczeń, które rozumiemy do dziś. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Co łączy winy Tantala, Niobe i Syzyfa?
- Czy kary bogów są w mitach sprawiedliwe?
- Co oznaczają związki frazeologiczne „męki Tantala” i „syzyfowa praca”?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Wyliczanie kar bez wskazania, za jaką winę zostały wymierzone.
- Pomylenie szczegółów mitów - np. kary Tantala z karą Syzyfa.
- Brak oceny - zagadnienie zachęca do pytania o sprawiedliwość kary.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.