Konsekwencje zniewolenia człowieka
Zadanie 58 z listy CKE · Gustaw Herling-Grudziński, Inny świat · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Konsekwencje zniewolenia człowieka. Omów zagadnienie na podstawie znanych Ci fragmentów „Innego świata” Gustawa Herlinga-Grudzińskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Zniewolenie w łagrze niszczy człowieka nie tylko fizycznie, ale i moralnie: głód, praca ponad siły i strach sprawiają, że więźniowie donoszą, kradną i tracą ludzkie odruchy. Herling-Grudziński pokazuje jednak, że nawet tam można ocalić godność - choćby przez opór, który kosztuje życie.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Kostylew, dawny przekonany komunista, celowo przypala rękę w ogniu, by nie pracować dla państwa, które go zniewoliło. Gdy ma zostać wysłany etapem na Kołymę, oblewa się w łaźni wiadrem wrzątku i umiera w szpitalu.
Zniewolenie może prowadzić do samozniszczenia, ale to też akt oporu. Kostylew woli cierpieć i umrzeć, niż pracować dla systemu, który go oszukał.
Argument 2
„Dom swidanij”: żony przyjeżdżają po latach na kilkudniowe widzenia i spotykają mężczyzn zniszczonych głodem i pracą, a więźniowie wracają z nich często bardziej złamani niż przed spotkaniem.
Zniewolenie niszczy więzi rodzinne. Obóz odbiera człowiekowi nie tylko wolność, ale i miłość, z której zostaje głównie wstyd i ból.
Argument 3
Narrator podejmuje głodówkę, by wymusić zwolnienie po układzie Sikorski-Majski. W rozdziale „Głód” pisze, że człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach, a ocenianie go według czynów popełnionych w warunkach nieludzkich to nonsens. W epilogu ten sam narrator nie potrafi jednak powiedzieć „rozumiem” człowiekowi, który w łagrze wydał innych na śmierć.
Najgłębszą konsekwencją zniewolenia jest odebranie człowiekowi warunków do bycia moralnym. Autor rozumie, skąd bierze się upadek w łagrze, ale go nie rozgrzesza: po powrocie na wolność obowiązują znów zasady wolnego świata.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| literacki | Aleksander Sołżenicyn, „Jeden dzień Iwana Denisowicza” | Zwykły dzień w łagrze z perspektywy więźnia pokazuje te same mechanizmy: głód, normy i walkę o każdy kęs. |
| literacki | George Orwell, „Rok 1984” | Zniewolenie umysłu w państwie totalitarnym: Winston, jak więźniowie łagru, zostaje złamany i przestaje być sobą. |
| filozoficzny | Hannah Arendt o totalitaryzmie | Arendt pisała, że obozy służą zniszczeniu w człowieku jego indywidualności - Herling pokazuje ten proces z bliska. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Czy człowiek w łagrze ma jakikolwiek wybór?
- Jak rozumieć zdanie, że człowiek jest ludzki w ludzkich warunkach?
- Czy Kostylew przegrywa, czy wygrywa z systemem?
- Jakie są formy oporu wobec zniewolenia w „Innym świecie”?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Ograniczenie się do fizycznych skutków obozu i pominięcie moralnej degradacji więźniów.
- Uznanie, że skoro w łagrze nie da się być w pełni ludzkim, to wszystko jest tam usprawiedliwione - zakończenie książki, w którym narrator nie mówi „rozumiem”, temu przeczy.
- Brak konkretnych postaci i scen - samo opowiadanie o tym, że w obozie było ciężko.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.