Normy społeczne - ograniczają czy porządkują życie?
Zadanie 72 z listy CKE · Sławomir Mrożek, Tango · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Normy społeczne — ograniczają człowieka czy porządkują życie? Omów zagadnienie na podstawie „Tanga” Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Mrożek odpowiada, że normy przede wszystkim porządkują życie: dom bez zasad nie jest wolny, tylko bezbronny. Dramat pokazuje jednak także drugą stronę - norma przywracana mechanicznie, jako pusta forma, nie ma już mocy i nie obroni przed przemocą.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Bałagan w domu Stomilów z pierwszego aktu: przypadkowe sprzęty porozrzucane po pokoju i babcia Eugenia grająca w karty z Edkiem, który czuje się tu jak u siebie.
Brak norm nie daje wolności, tylko chaos, w którym każdy może wejść i rozgościć się. Domownicy nie umieją już nawet nazwać, co jest niestosowne.
Argument 2
Tradycyjny ślub Artura z Alą, na który cała rodzina musi się przebrać w dawne stroje.
Przywrócona forma okazuje się kostiumem. Artur sam przyznaje, że nikt w nią nie wierzy - normy narzucone z zewnątrz, bez przekonania, niczego nie porządkują.
Argument 3
Pijany Artur odkrywa, że jedyną skuteczną ideą jest władza, a chwilę później ginie z ręki Edka, który przejmuje rządy.
Gdy zabraknie wspólnych norm, ich miejsce zajmuje siła. To ostateczny argument za tym, że normy chronią słabszych przed przemocą.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| filozoficzny | Thomas Hobbes, „Lewiatan” - stan natury jako wojna wszystkich ze wszystkimi | Uzasadnia, dlaczego bez norm i umowy społecznej władzę zdobywa najsilniejszy - tak jak Edek. |
| literacki | Witold Gombrowicz, „Ferdydurke” | Forma jako coś, co jednocześnie zniewala i jest nieuniknione - zestawienie z próbą Artura przywrócenia formy. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Dlaczego ślub Artura nie przywraca porządku?
- Czy Mrożek opowiada się po stronie norm czy po stronie wolności?
- Kim jest Edek i co oznacza jego zwycięstwo?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Opowiadanie się za jedną stroną bez rozważenia, że dramat pokazuje też pustkę narzuconych form.
- Pominięcie postaci Edka, który pokazuje, co zastępuje normy w świecie bez zasad.
- Brak odniesienia do symbolicznego tańca w finale dramatu.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.