Czym dla człowieka może być wolność
Zadanie 28 z listy CKE · Adam Mickiewicz, Dziady cz. III · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Czym dla człowieka może być wolność? Omów zagadnienie na podstawie III części „Dziadów” Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Dziady pokazują trzy rozumienia wolności: niepodległość narodu, wewnętrzną niezależność człowieka uwięzionego oraz wolność absolutną, której żąda Konrad - i tylko ta trzecia zostaje w utworze odrzucona.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Scena I - więźniowie świętują wigilię w celi, śpiewają i opowiadają.
Można być zniewolonym fizycznie i wolnym wewnętrznie. Cela staje się miejscem wspólnoty, czyli dokładnym przeciwieństwem tego, co zamierzył zaborca.
Argument 2
Scena II - Konrad żąda rządu dusz, czyli władzy nad ludzką wolą.
Tu wolność przechodzi we własne przeciwieństwo: bohater walczący o wolność narodu domaga się prawa do zniewolenia innych dla ich dobra.
Argument 3
Scena VII - Salon Warszawski, goście swobodnie bawiący się pod okiem zaborcy.
Formalna swoboda bez wewnętrznej niezależności nie jest wolnością. Wolni na pozór są ci, którzy przestali chcieć czegokolwiek.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| historyczny | utrata niepodległości i powstanie listopadowe | Nadaje pojęciu wolności konkretną, polityczną treść. |
| filozoficzny | rozróżnienie wolności od czegoś i wolności do czegoś | Porządkuje całą odpowiedź i pozwala uniknąć ogólników. |
| literacki | Gustaw Herling-Grudziński, „Inny świat” | Współczesny zapis tego samego pytania: co zostaje z człowieka w obozie. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Czym jest rząd dusz, którego żąda Konrad?
- Czy więźniowie ze sceny I są wolni?
- Która z wizji wolności jest w utworze oceniona najwyżej?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Ograniczenie odpowiedzi do wolności narodowej, co pomija cały wątek metafizyczny.
- Traktowanie żądania Konrada jako aktu heroizmu bez dostrzeżenia jego dwuznaczności.
- Ogólnikowe rozważania o wolności bez zakotwiczenia w scenach lektury.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.