Znaczenie propagandy w państwie totalitarnym
Zadanie 68 z listy CKE · George Orwell, Rok 1984 · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Znaczenie propagandy w państwie totalitarnym. Omów zagadnienie na podstawie „Roku 1984” George’a Orwella. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
W „Roku 1984” propaganda nie jest dodatkiem do władzy, tylko jej fundamentem: kto kontroluje informacje o przeszłości, kontroluje teraźniejszość i przyszłość. Partia nie musi przekonywać - wystarczy, że ludzie nie mają już do czego porównać kłamstwa.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Praca Winstona w Departamencie Akt: poprawianie starych numerów „Timesa”, wymazywanie „nieosób” i wymyślenie bohatera, towarzysza Ogilvy’ego.
Propaganda przepisuje fakty wstecz. Przeszłość staje się zawsze zgodna z bieżącą linią Partii, więc nikt nie może udowodnić, że kiedyś było inaczej.
Argument 2
Dwie Minuty Nienawiści przed twarzą Goldsteina na ekranie, w czasie których nawet Winston na moment ulega zbiorowej furii.
Propaganda działa na emocje, nie na rozum. Wspólny wróg skupia nienawiść i odwraca uwagę od biedy, za którą odpowiada władza.
Argument 3
Tydzień Nienawiści: w połowie przemówienia wróg zmienia się z Eurazji na Estazję, a mówca kontynuuje bez zająknięcia.
Najlepszy dowód siły propagandy: tłum przyjmuje zmianę bez protestu, a winą za „pomyłkę” obarcza się sabotażystów. Ludzie przestają oczekiwać spójności.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| historyczny | propaganda III Rzeszy i ZSRS - retusze zdjęć, wymazywanie niewygodnych osób | Pokazuje, że praca Winstona ma realny wzór: z oficjalnych fotografii usuwano postacie, które popadły w niełaskę. |
| literacki | Czesław Miłosz, „Zniewolony umysł” | Analiza mechanizmów, przez które intelektualiści akceptowali propagandę - od przekonania po przystosowanie. |
| współczesny | dezinformacja i fake newsy w mediach społecznościowych | Pokazuje, że kontrola nad informacją pozostaje narzędziem władzy także poza państwami totalitarnymi. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Dlaczego Partia zmienia przeszłość, a nie tylko teraźniejszość?
- Jaką funkcję pełni postać Goldsteina?
- Czy propaganda w powieści przekonuje, czy raczej zastrasza?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Ograniczenie propagandy do haseł na plakatach, bez pracy Ministerstwa Prawdy nad przeszłością.
- Pominięcie emocjonalnego mechanizmu - Dwóch Minut i Tygodnia Nienawiści.
- Kontekst historyczny podany ogólnikowo, bez wskazania konkretnej praktyki propagandowej.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.