Zagłada z perspektywy świadka i uczestnika wydarzeń w getcie
Zadanie 60 z listy CKE · Hanna Krall, Zdążyć przed Panem Bogiem · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
Zagłada z perspektywy świadka i uczestnika wydarzeń w getcie. Omów zagadnienie na podstawie „Zdążyć przed Panem Bogiem” Hanny Krall. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
Edelman opowiada o Zagładzie jak świadek, który widział zbyt wiele, by dodawać patos: liczy, wylicza, mówi zwięźle. Ta perspektywa - człowieka stojącego przy bramie Umschlagplatzu i dowódcy powstania zarazem - odbiera wydarzeniom legendę i pokazuje ich prawdziwą grozę.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Edelman jako goniec szpitala stoi przy bramie Umschlagplatzu i wyprowadza z tłumu przeznaczonego do transportu pojedyncze osoby.
Świadek jest tu zarazem uczestnikiem, który decyduje, kogo próbować ocalić. To perspektywa, w której nie ma niewinnych obserwatorów - każdy wybór ma swoją cenę.
Argument 2
Niemcy obiecują trzy kilogramy chleba i marmoladę tym, którzy sami zgłoszą się na Umschlagplatz, a wielu głodnych ludzi przychodzi.
Edelman nie potępia tych ludzi. Pokazuje, że głód był narzędziem Zagłady, a decyzji podejmowanych w getcie nie wolno mierzyć miarą wolnych.
Argument 3
Śmierć Mordechaja Anielewicza i bojowników w bunkrze przy Miłej 18 oraz wyjście ocalałych kanałami z płonącego getta.
Uczestnik powstania mówi o śmierci przyjaciół bez heroizacji. Krall zachowuje jego rzeczowy ton, dzięki czemu reportaż świadczy, a nie buduje pomnika.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| historyczny | powstanie w getcie warszawskim, kwiecień–maj 1943 | Pozwala osadzić wspomnienia Edelmana w faktach: walka kilkuset słabo uzbrojonych bojowników przeciw wojsku niemieckiemu. |
| literacki | Zofia Nałkowska, „Medaliony” | Inna forma świadectwa o Zagładzie - krótkie relacje bez komentarza, w których groza wynika z rzeczowości. |
| literacki | Primo Levi, „Czy to jest człowiek” | Świadectwo ocalałego z Auschwitz, który podobnie jak Edelman szuka słów na doświadczenie nie do opisania. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Dlaczego Edelman mówi o getcie tak oszczędnie, bez patosu?
- Jaką rolę w książce odgrywa Hanna Krall jako rozmówczyni?
- Czym różni się perspektywa świadka od perspektywy uczestnika?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Opowiadanie historii getta z podręcznika zamiast perspektywy Edelmana z reportażu.
- Pominięcie formy reportażu-rozmowy, która decyduje o sposobie przedstawienia Zagłady.
- Heroizowanie powstania wbrew tonowi samego Edelmana.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.