„Człowiek zlagrowany” jako ofiara zbrodniczego systemu
Zadanie 56 z listy CKE · Tadeusz Borowski, Proszę państwa do gazu · aktualizacja
Pełne brzmienie zadania
„Człowiek zlagrowany” jako ofiara zbrodniczego systemu. Omów zagadnienie na podstawie opowiadania „Proszę państwa do gazu” Tadeusza Borowskiego. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.
Teza, od której możesz zacząć
„Człowiek zlagrowany” u Borowskiego to więzień, który przyjął moralność obozu, by przeżyć: kradnie, organizuje, obojętnieje na cudzą śmierć i pomaga w obsłudze transportów. Nie jest jednak winowajcą, lecz ofiarą - to system obozowy zmusza go do wyboru między własnym życiem a człowieczeństwem i niszczy go od wewnątrz.
Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.
Argumenty i sceny do przywołania
Argument 1
Początek opowiadania: Tadek i Henri jedzą przemycone jedzenie, czekając na transport, a Henri cieszy się, że nowy transport przywiezie żywność dla „Kanady”.
Śmierć tysięcy ludzi staje się dla więźniów źródłem zaopatrzenia. To najpełniejszy obraz zlagrowania: obóz odebrał im zwykłe odruchy współczucia.
Argument 2
Na rampie młoda matka ucieka od dziecka, wołając, że to nie jej, bo wie, że matki z dziećmi idą od razu do gazu. Rosjanin Andriej wrzuca ją z dzieckiem na samochód, a esesman go chwali.
System łamie nawet więź matki z dzieckiem i zmusza więźniów do udziału w zbrodni. Ofiary krzywdzą ofiary, a kat pozostaje w cieniu.
Argument 3
Tadek wyznaje, że jest zły na ludzi z transportu, bo przez nich musi być na rampie. W końcu, przytłoczony tym, co widzi, wymiotuje pod wagonem.
Zlagrowanie to przesunięcie gniewu z oprawców na ofiary. Narrator zdaje sobie sprawę ze swojej degradacji i właśnie ta świadomość czyni z niego tragiczną ofiarę.
Kontekst - wybierz jeden
Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.
| Rodzaj | Do czego się odwołać | Jak to powiązać |
|---|---|---|
| literacki | Gustaw Herling-Grudziński, „Inny świat” | Sowiecki łagier też odbiera więźniom ludzkie odruchy - Herling pisze, że człowiek jest ludzki tylko w ludzkich warunkach. |
| filozoficzny | Hannah Arendt, pojęcie banalności zła | Zło Holokaustu wykonywali zwykli ludzie wpisani w system - Borowski pokazuje tę samą prawdę od strony więźnia zmuszonego do udziału. |
| biograficzny | Tadeusz Borowski jako więzień Auschwitz | Autor przeszedł przez obóz i nadał narratorowi swoje imię - to zmusza czytelnika, by nie odróżniał łatwo sprawcy od ofiary. |
O co może dopytać komisja
Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.
- Co oznacza określenie „człowiek zlagrowany”?
- Dlaczego narratorowi Borowski dał własne imię?
- Czy Tadka można obarczyć winą za to, co robi na rampie?
- Na czym polega behawiorystyczny sposób narracji Borowskiego?
Gdzie najczęściej przepadają punkty
- Ocenianie Tadka jak oprawcy, bez pokazania, że to system zmusza go do takich zachowań.
- Brak definicji pojęcia „człowiek zlagrowany”, które jest wprost w poleceniu.
- Pominięcie chłodnej, beznamiętnej narracji, która jest częścią obrazu zlagrowania.
Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.
Ten sam motyw w innych lekturach
Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.