Człowiek wobec cierpienia i śmierci

Zadanie 63 z listy CKE · Albert Camus, Dżuma · aktualizacja 2026-10-01

Pełne brzmienie zadania
Człowiek wobec cierpienia i śmierci. Omów zagadnienie na podstawie „Dżumy” Alberta Camusa. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Teza, od której możesz zacząć

Camus pokazuje, że wobec cierpienia, którego nie da się wytłumaczyć, człowiek ma do wyboru bunt albo pokorę. Powieść przyznaje rację buntowi Rieux, ale nie odbiera godności tym, którzy szukają sensu - pokazuje tylko, że żadne wyjaśnienie nie wytrzymuje śmierci dziecka.

Teza to stanowisko, nie streszczenie. Komisja ocenia, czy potrafisz je utrzymać przez całą wypowiedź i obronić przykładami - dlatego niżej każdy argument jest przypięty do konkretnego miejsca w lekturze.

Argumenty i sceny do przywołania

Argument 1
Długa agonia synka sędziego Othona, przy której czuwają Rieux, Tarrou i ojciec Paneloux mimo podanego serum.
To centralna scena powieści: niewinne dziecko umiera w męczarniach i nikt nie potrafi tej śmierci usprawiedliwić. Rieux mówi potem Paneloux, że do śmierci będzie odmawiał zgody na świat, w którym dzieci są torturowane.
Argument 2
Dwa kazania ojca Paneloux: pierwsze - dżuma jako zasłużona kara za grzechy; drugie, po śmierci dziecka - trzeba albo wszystko przyjąć, albo wszystkiemu zaprzeczyć.
Zmiana tonu pokazuje, jak cierpienie podważa gotowe odpowiedzi. Paneloux nie rezygnuje z wiary, ale z prostego wytłumaczenia - a gdy sam zachoruje, z zasady nie chce wzywać lekarza.
Argument 3
Śmierć Tarrou już po ustąpieniu epidemii, w domu Rieux, przy którym lekarz czuwa jak przy przyjacielu.
Śmierć nie respektuje zwycięstwa nad zarazą. Rieux zostaje z poczuciem, że jedynym, co człowiek może zachować, jest pamięć i świadectwo - dlatego pisze kronikę.

Kontekst - wybierz jeden

Polecenie wymaga uwzględnienia jednego wybranego kontekstu, nie wszystkich. Lepiej rozwinąć jeden trafnie niż wymienić trzy powierzchownie. Czym są konteksty i które rodzaje uznaje CKE, wyjaśniamy w osobnym poradniku o kontekstach.

Rodzaj	Do czego się odwołać	Jak to powiązać
biblijny	Księga Hioba	Ta sama sytuacja cierpienia niezawinionego: przyjaciele Hioba tłumaczą je karą, tak jak Paneloux w pierwszym kazaniu.
literacki	Fiodor Dostojewski, „Bracia Karamazow” - bunt Iwana	Iwan odrzuca harmonię świata, jeśli jej ceną są łzy dziecka - argument bliski Rieux po śmierci synka Othona.
filozoficzny	egzystencjalizm i pojęcie sytuacji granicznej	Pozwala nazwać epidemię sytuacją, w której człowiek musi sam nadać sens cierpieniu albo przyjąć jego bezsens.

O co może dopytać komisja

Po wypowiedzi członkowie zespołu zadają pytania. Nie są one podchwytliwe - sprawdzają, czy rozumiesz to, co przed chwilą powiedziałeś.

Czym różnią się dwa kazania ojca Paneloux?
Dlaczego śmierć dziecka jest dla Rieux ostatecznym argumentem?
Czy powieść przyznaje rację postawie religijnej czy laickiej?

Gdzie najczęściej przepadają punkty

Ograniczenie się do opisu objawów choroby i liczby zgonów zamiast postaw bohaterów.
Przedstawianie Paneloux jako postaci jednoznacznie negatywnej - jego przemiana jest argumentem.
Pominięcie sceny śmierci synka Othona, wokół której zbudowane jest całe zagadnienie.

Punktacja części ustnej i to, za co dokładnie przyznaje się punkty, są opisane w poradniku o przebiegu matury ustnej, a jak z konspektu zbudować kilkuminutowy monolog, pokazuje schemat wypowiedzi. Pełną listę 76 zadań znajdziesz na stronie pytań jawnych.

Ten sam motyw w innych lekturach

Zagadnienie z tego zadania wraca w innych pozycjach z listy CKE. Każda z nich może posłużyć za kontekst literacki, a powtórka motywu przygotowuje do kilku losowań naraz.