Motywy literackie na maturę 2027 - lektury i pytania jawne

Lista 76 pytań jawnych wygląda na 76 osobnych tematów, ale zagadnienia się powtarzają: poświęcenie wraca w mitologii, „Dziadach”, „Zbrodni i karze” i „Dżumie”, a wolność łączy „Dziady”, „Ferdydurke”, „Inny świat” i „Rok 1984”. Poniżej 16 motywów, które spinają najwięcej zadań. Przy każdym: definicja, zadania z listy CKE z linkami do konspektów, teksty spoza listy na kontekst i wskazówki, jak użyć motywu na egzaminie.

Motywy i zadania z listy CKE

• Motyw miłości

  Motyw miłości obejmuje miłość kochanków, miłość rodzicielską, przyjacielską i miłość bliźniego.

  Zadania: 6 (Mitologia), 10 (Lament świętokrzyski), 19 (Romantyczność i ballady), 30 (Lalka), 39 (Zbrodnia i kara), 67 (Rok 1984)

• Motyw śmierci

  Motyw śmierci obejmuje obrazy umierania, przemijania i tego, co czeka człowieka po końcu życia.

  Zadania: 3 (Biblia), 7 (Iliada), 11 (Rozmowa Mistrza Polikarpa ze Śmiercią), 12 (Pieśń o Rolandzie), 61 (Zdążyć przed Panem Bogiem), 63 (Dżuma)

• Motyw wojny

  Motyw wojny pokazuje człowieka w sytuacji, w której zabijanie staje się obowiązkiem, a przetrwanie sprawą przypadku.

  Zadania: 7 (Iliada), 12 (Pieśń o Rolandzie), 36 (Potop), 49 (Przedwiośnie), 56 (Proszę państwa do gazu), 60 (Zdążyć przed Panem Bogiem)

• Motyw cierpienia

  Motyw cierpienia to obraz bólu fizycznego lub duchowego połączony z pytaniem o jego sens: czy cierpienie jest karą, próbą, ofiarą za innych, czy złem, którego nie da się wytłumaczyć.

  Zadania: 1 (Biblia), 7 (Iliada), 10 (Lament świętokrzyski), 22 (Dziady cz. III), 56 (Proszę państwa do gazu), 63 (Dżuma)

• Motyw poświęcenia

  Motyw poświęcenia to rezygnacja z własnego dobra - wygody, szczęścia, godności albo życia - dla drugiego człowieka, wspólnoty lub wartości.

  Zadania: 4 (Mitologia), 8 (Antygona), 22 (Dziady cz. III), 39 (Zbrodnia i kara), 59 (Zdążyć przed Panem Bogiem), 62 (Dżuma)

• Motyw winy i kary

  Motyw winy i kary opisuje związek między przewinieniem a jego konsekwencją: kto wymierza karę, za co i czy przywraca ona naruszony porządek.

  Zadania: 5 (Mitologia), 8 (Antygona), 13 (Makbet), 20 (Romantyczność i ballady), 38 (Zbrodnia i kara)

• Motyw wolności

  Motyw wolności dotyczy dwóch rzeczy naraz: wolności zewnętrznej - narodu, obywatela, więźnia - i wewnętrznej, czyli niezależności myśli i sumienia.

  Zadania: 28 (Dziady cz. III), 55 (Ferdydurke), 58 (Inny świat), 67 (Rok 1984), 69 (Rok 1984), 72 (Tango)

• Motyw władzy

  Motyw władzy pokazuje, jak panowanie nad innymi zmienia rządzącego i rządzonych.

  Zadania: 8 (Antygona), 15 (Makbet), 28 (Dziady cz. III), 66 (Rok 1984), 68 (Rok 1984), 72 (Tango)

• Motyw buntu

  Motyw buntu to sprzeciw jednostki wobec siły, która wydaje się nie do pokonania: bogów, władzy, Boga, losu albo porządku społecznego.

  Zadania: 4 (Mitologia), 8 (Antygona), 24 (Dziady cz. III), 63 (Dżuma), 67 (Rok 1984), 70 (Tango)

• Motyw ojczyzny

  Motyw ojczyzny obejmuje przywiązanie do kraju, odpowiedzialność za jego los i spór o to, jak mu służyć: walką, ofiarą, pracą czy słowem.

  Zadania: 12 (Pieśń o Rolandzie), 21 (Dziady cz. III), 23 (Dziady cz. III), 36 (Potop), 43 (Wesele), 50 (Przedwiośnie)

• Motyw rodziny

  Motyw rodziny obejmuje więzi rodziców i dzieci, małżonków i rodzeństwa oraz konflikt pokoleń, który z nich wyrasta.

  Zadania: 6 (Mitologia), 7 (Iliada), 17 (Skąpiec), 39 (Zbrodnia i kara), 52 (Przedwiośnie), 71 (Tango)

• Motyw przyjaźni

  Motyw przyjaźni to opowieść o więzi wybranej, a nie danej z urodzenia: opartej na zaufaniu, wierności i gotowości do poświęcenia.

  Zadania: 7 (Iliada), 12 (Pieśń o Rolandzie), 21 (Dziady cz. III), 35 (Lalka), 64 (Dżuma)

• Motyw przemiany

  Motyw przemiany opisuje bohatera, który pod wpływem przeżyć, winy, miłości lub cudzego przykładu staje się kimś innym.

  Zadania: 15 (Makbet), 27 (Dziady cz. III), 36 (Potop), 41 (Zbrodnia i kara), 51 (Przedwiośnie)

• Motyw losu i przeznaczenia

  Motyw losu (przeznaczenia, fatum) stawia pytanie, czy o życiu człowieka decyduje siła od niego niezależna, czy jego własne wybory.

  Zadania: 2 (Biblia), 7 (Iliada), 9 (Antygona), 14 (Makbet), 40 (Zbrodnia i kara)

• Motyw Boga i wiary

  Motyw Boga i wiary opisuje relację człowieka z Bogiem lub bogami: zaufanie, pokorę, spór, bunt i utratę wiary.

  Zadania: 1 (Biblia), 3 (Biblia), 8 (Antygona), 24 (Dziady cz. III), 26 (Dziady cz. III), 63 (Dżuma)

• Motyw pieniądza

  Motyw pieniądza pokazuje, jak bogactwo i bieda wpływają na ludzkie wybory, relacje i pozycję w społeczeństwie.

  Zadania: 16 (Skąpiec), 17 (Skąpiec), 18 (Satyry Krasickiego), 32 (Lalka), 39 (Zbrodnia i kara), 40 (Zbrodnia i kara)

Jak uczyć się motywami, a nie pytaniami

Do każdego motywu przygotuj trzy rzeczy: tezę w jednym zdaniu, dwie sceny z różnych lektur, które ją potwierdzają, i jeden kontekst spoza listy. Taki zestaw obsługuje kilka losowań naraz - teza o poświęceniu z „Dżumy” po drobnej zmianie pasuje do Soni ze „Zbrodni i kary”, a Sonia staje się wtedy gotowym kontekstem literackim.

Motyw nie zastępuje lektury. Komisja pyta o konkretne zadanie, więc sceny z wylosowanego utworu muszą być na pierwszym planie, a inne teksty tylko je oświetlają. Jak ułożyć z tego kilkuminutową wypowiedź, pokazuje schemat wypowiedzi na maturze ustnej, a przebieg egzaminu i punktację opisuje poradnik o maturze ustnej z polskiego.

Te same motywy wracają w części pisemnej: tematy wypracowań pytają o wartości, postawy i relacje, a nie o fabułę. Zestaw „teza, dwie sceny, kontekst” przekłada się wprost na plan wypracowania maturalnego.

Najczęstsze pytania (FAQ)